Nepal: ନେପାଳରେ ୬,୦୦୦ରୁ ଅଧିକ ନଦୀ ଥାଇ ବି ଭାରତରୁ କାହିଁକି ବିଜୁଳି କିଣେ ଏହି ଦେଶ?
ନେପାଳରେ ୬,୦୦୦ରୁ ଅଧିକ ନଦୀ ଓ ଝରଣା ରହିଛି ଏବଂ ଏହାର ପ୍ରାୟ ୮୩,୦୦୦ ମେଗାୱାଟ ଜଳବିଦ୍ୟୁତ୍ ଉତ୍ପାଦନ କ୍ଷମତା ରହିଛି। ଏହା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ନେପାଳକୁ ବର୍ଷର କିଛି ସମୟରେ ଭାରତରୁ ବିଜୁଳି ଆମଦାନୀ କରିବାକୁ ପଡ଼ିଥାଏ।
ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ / କାଠମାଣ୍ଡୁ: ନେପାଳରେ ୬,୦୦୦ରୁ ଅଧିକ ନଦୀ ଓ ଝରଣା ରହିଛି ଏବଂ ଏହାର ପ୍ରାୟ ୮୩,୦୦୦ ମେଗାୱାଟ ଜଳବିଦ୍ୟୁତ୍ ଉତ୍ପାଦନ କ୍ଷମତା ରହିଛି। ଏହା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ନେପାଳକୁ ବର୍ଷର କିଛି ସମୟରେ ଭାରତରୁ ବିଜୁଳି ଆମଦାନୀ କରିବାକୁ ପଡ଼ିଥାଏ। ନିକଟରେ ନେପାଳରେ ହୋଇଥିବା ପ୍ରବଳ ବନ୍ୟା ଓ ଜଳବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକର କ୍ଷତି ପରେ, ଭାରତ ସରକାର ନେପାଳକୁ ଅଧିକ ବିଜୁଳି ଯୋଗାଇଦେବା ପ୍ରକ୍ରିୟା ଉପରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି।
ନେପାଳ ପାଖରେ ବିପୁଳ ଜଳସମ୍ପଦ ଥାଇ ମଧ୍ୟ ସେ କାହିଁକି ଭାରତ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ, ତାହାର ମୁଖ୍ୟ କାରଣଗୁଡ଼ିକ ବାବଦରେ ଜାଣନ୍ତୁ
୧. କମ୍ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ କ୍ଷମତା
ନେପାଳର ଆକଳନ କରାଯାଇଥିବା କ୍ଷମତା ୮୩,୦୦୦ ମେଗାୱାଟ ହୋଇଥିଲେ ବି, ବର୍ତ୍ତମାନ ସୁଦ୍ଧା ମାତ୍ର ୪,୩୦୦ ମେଗାୱାଟ ବିଜୁଳି ଉତ୍ପାଦନ କ୍ଷମତା ବିକଶିତ ହୋଇପାରିଛି। ବଡ଼ ଜଳବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରକଳ୍ପ ନିର୍ମାଣ ପାଇଁ ବିପୁଳ ଅର୍ଥନୈତିକ ନିବେଶ, ଆଧୁନିକ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା, ଟ୍ରାନ୍ସମିସନ୍ ଭିତ୍ତିଭୂମି ଏବଂ ବହୁ ବର୍ଷର ସମୟ ଆବଶ୍ୟକ ହୋଇଥାଏ।
୨. ଶୀତଦିନେ ନଦୀର ଜଳସ୍ତର ହ୍ରାସ
ନେପାଳର ଅଧିକାଂଶ ପ୍ରକଳ୍ପ ‘ରନ୍ ଅଫ୍ ଦି ରିଭର’ (Run-of-the-river) ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ଉପରେ ଆଧାରିତ, ଯେଉଁଥିରେ ବଡ଼ ଡ୍ୟାମ୍ରେ ପାଣି ଜମା ନରଖି ପ୍ରବାହିତ ନଦୀଜଳରୁ ବିଜୁଳି ତିଆରି କରାଯାଏ।
ବର୍ଷା ଓ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁ: ପ୍ରବଳ ବର୍ଷା ଓ ବରଫ ତରଳିବା ଯୋଗୁଁ ନଦୀଗୁଡ଼ିକରେ ଅଧିକ ପାଣି ଥାଏ। ଏହି ସମୟରେ ନେପାଳ ବଳକା ବିଜୁଳି ଉତ୍ପାଦନ କରି ଭାରତକୁ ରପ୍ତାନି କରେ।
ଶୀତ ଋତୁ (ଅକ୍ଟୋବରରୁ ମାର୍ଚ୍ଚ): ନଦୀର ପ୍ରବାହ କମିଯାଏ ଏବଂ ପାହାଡ଼ିଆ ଅଞ୍ଚଳରେ ପାଣି ଜମିବରଫ ହୋଇଯାଏ। ଫଳରେ ବିଜୁଳି ଉତ୍ପାଦନ ୬୦% ରୁ ୭୦% ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କମିଯାଏ। ଏହି ଅଭାବକୁ ପୂରଣ କରିବା ପାଇଁ ନେପାଳ ଭାରତରୁ ବିଜୁଳି କିଣିଥାଏ।
୩. ବୃହତ୍ ଜଳଭଣ୍ଡାରର ଅଭାବ
ନେପାଳ ପାଖରେ ବର୍ଷସାରା ପାଣି ଗଚ୍ଛିତ ରଖି ବିଜୁଳି ଉତ୍ପାଦନ କରିବା ଭଳି ବଡ଼ ଜଳଭଣ୍ଡାର ଆଧାରିତ ପ୍ରକଳ୍ପର ଅଭାବ ରହିଛି।
୪. ପ୍ରାକୃତିକ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ
ହିମାଳୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇଥିବାରୁ ନେପାଳର ଭିତ୍ତିଭୂମି ବନ୍ୟା, ଭୂସ୍ଖଳନ ଏବଂ ଗ୍ଲେସିୟର ଫାଟିବା ଭଳି ସମସ୍ୟା ପ୍ରତି ସମ୍ବେଦନଶୀଳ। ନିକଟରେ ହୋଇଥିବା ପ୍ରବଳ ବନ୍ୟା ଯୋଗୁଁ ପ୍ରାୟ ୫୫୦ ମେଗାୱାଟ୍ (ମୋଟ କ୍ଷମତାର ୮%) ବିଜୁଳି ଉତ୍ପାଦନ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇଥିଲା, ଯାହା ଭାରତରୁ ଅତିରିକ୍ତ ବିଜୁଳି ଆଣିବାର ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ବଢ଼ାଇଦେଇଛି।
ସୌଜନ୍ୟ ସମ୍ବାଦ
