Cyclone: ବଙ୍ଗୋପସାଗରରେ ବାରମ୍ବାର କାହିଁକି ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାତ୍ୟା

ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ: ବଙ୍ଗୋପସାଗରରେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ଅତି ଭୀଷଣ ଘୂର୍ଣ୍ଣିବାତ୍ୟା ‘ଅର୍ଣ୍ଣବ’ ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶ ଉପକୂଳ ଆଡ଼କୁ ମୁହାଁଇଥିବାବେଳେ ପୁଣି ଥରେ ଆଲୋଚନାକୁ ଆସିଛି ବଙ୍ଗୋପସାଗରରେ ବାରମ୍ବାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାତ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି ହେବାର କାରଣ। ଆରବସାଗର ତୁଳନାରେ ବଙ୍ଗୋପସାଗରରେ ଅଧିକ ଘୂର୍ଣ୍ଣିବାତ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ। ସମୁଦ୍ର ଜଳର ଉଷ୍ମତା, ବାୟୁମଣ୍ଡଳରେ ଆର୍ଦ୍ରତା, ପବନର ଗତି ଓ ଋତୁକାଳୀନ ପାଣିପାଗ ଏଥିପାଇଁ ମୁଖ୍ୟତଃ ଦାୟୀ।

ଭାରତୀୟ ପାଣିପାଗ ବିଭାଗର ଆକଳନ ଅନୁସାରେ, ବଙ୍ଗୋପସାଗରରେ ଘୂର୍ଣ୍ଣିବାତ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି ହେବାର ହାର ଆରବ ସାଗର ତୁଳନାରେ ପ୍ରାୟ ଚାରିଗୁଣ। ତେବେ ପ୍ରତିବର୍ଷ ଏହି ଅନୁପାତ ସମାନ ରହେ ନାହିଁ। ସମୁଦ୍ର ଜଳର ଉଷ୍ମତା ବାତ୍ୟା ସୃଷ୍ଟିର ଅନ୍ୟତମ ପ୍ରମୁଖ କାରଣ। ଉଷ୍ଣ ସମୁଦ୍ରରୁ ଜଳ ବାଷ୍ପୀଭୂତ ହୋଇ ବାୟୁମଣ୍ଡଳକୁ ଉଠିଥାଏ। ଏହି ଆର୍ଦ୍ର ବାୟୁ ଉପରକୁ ଉଠି ଥଣ୍ଡା ହେବା ପରେ ଜଳକଣାରେ ପରିଣତ ହୁଏ ଏବଂ ତାପ ନିର୍ଗତ କରେ। ଏହି ତାପ ବାୟୁମଣ୍ଡଳକୁ ଆହୁରି ଶକ୍ତି ଯୋଗାଇଥାଏ। ଫଳରେ ଅନୁକୂଳ ପରିସ୍ଥିତିରେ ଘୂର୍ଣ୍ଣିବାତ୍ୟା ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇପାରେ।

ବଙ୍ଗୋପସାଗରକୁ ଗଙ୍ଗା ଓ ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର ଭଳି ବଡ଼ ନଦୀ ସହ ଅନେକ ନଦୀର ମଧୁର ଜଳ ପ୍ରବାହିତ ହୋଇଥାଏ। ଏହା ସମୁଦ୍ରର ଉପର ସ୍ତରର ଲବଣତାକୁ ହ୍ରାସ କରେ। ଫଳରେ ଉପର ସ୍ତରର ଜଳ ତଳେ ଥିବା ଅପେକ୍ଷାକୃତ ଥଣ୍ଡା ଜଳ ସହ ସହଜରେ ମିଶିପାରେ ନାହିଁ। ତେଣୁ ବାତ୍ୟାର ପ୍ରବଳ ପବନ ସମୁଦ୍ର ଜଳକୁ ଆନ୍ଦୋଳିତ କଲେ ମଧ୍ୟ ଉପର ସ୍ତରର ଉଷ୍ଣତା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ବଜାୟ ରହିପାରେ। ଏହା ବାତ୍ୟାକୁ ଶକ୍ତି ଯୋଗାଇବାରେ ସହାୟକ ହୁଏ। ବାତ୍ୟାର ବିକାଶ ପାଇଁ କେବଳ ଉଷ୍ଣ ସମୁଦ୍ର ଯଥେଷ୍ଟ ନୁହେଁ। ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ବିଭିନ୍ନ ଉଚ୍ଚତାରେ ପବନର ଗତି ଓ ଦିଗରେ ବହୁତ ପାର୍ଥକ୍ୟ ରହିଲେ ତାହା ବାତ୍ୟାର ଗଠନକୁ ବାଧା ଦେଇପାରେ। ଏହାକୁ ‘ୱିଣ୍ଡ୍‌ ସିୟର୍‌’ କୁହାଯାଏ। ଏହି ପାର୍ଥକ୍ୟ କମ୍‌ ରହିଲେ ଘୂର୍ଣ୍ଣିବାତ୍ୟା ସୁସଂଗଠିତ ହେବା ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେବାର ସୁଯୋଗ ବଢ଼ିଥାଏ। ଅକ୍ଟୋବରରୁ ଡିସେମ୍ବର ମଧ୍ୟରେ ବଙ୍ଗୋପସାଗରରେ ବାତ୍ୟା ସୃଷ୍ଟିର ଅନୁକୂଳ ପରିସ୍ଥିତି ରହିଥାଏ। ମୌସୁମୀ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ ପରେ ବାୟୁମଣ୍ଡଳରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଓ ସମୁଦ୍ରର ଉଷ୍ମତା ମିଶି ବାତ୍ୟା ସୃଷ୍ଟିର ସମ୍ଭାବନା ବଢ଼ାଇଥାଏ। ଉତ୍ତର ଭାରତ ମହାସାଗରରେ ସାଧାରଣତଃ ଏପ୍ରିଲ୍‌ରୁ ଜୁନ୍‌ ଏବଂ ଅକ୍ଟୋବରରୁ ଡିସେମ୍ବର ହେଉଛି ବାତ୍ୟା ସୃଷ୍ଟିର ଦୁଇଟି ପ୍ରମୁଖ ସମୟ।

ସୌଜନ୍ୟ ସମ୍ବାଦ