ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ: ପଶ୍ଚିମ ଏସିଆରେ ବଢ଼ୁଥିବା ଯୁଦ୍ଧ ପରିସ୍ଥିତି ମଧ୍ୟରେ ବିଶ୍ୱର ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସାମୁଦ୍ରିକ ତୈଳ ମାର୍ଗ ‘ଷ୍ଟ୍ରେଟ୍ ଅଫ୍ ହର୍ମୁଜ’ (Strait of Hormuz) ବା ହର୍ମୁଜ ପ୍ରଣାଳୀରେ ଉତ୍ତେଜନା ଚରମ ସୀମାରେ ପହଞ୍ଚିଛି। ଆମେରିକା ଏବଂ ଇରାନ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲିଥିବା ସଂଘର୍ଷ ଯୋଗୁ ବିଶ୍ୱ ଶକ୍ତି ସୁରକ୍ଷା (Global Energy Security) ପ୍ରତି ବଡ଼ ବିପଦ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି। ଏହି ସଂକଟକୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଖି ବ୍ରିଟେନ, ଫ୍ରାନ୍ସ, ଜର୍ମାନୀ ଏବଂ ଜାପାନ ଭଳି ନାଟୋ (NATO) ସହଯୋଗୀ ରାଷ୍ଟ୍ରମାନେ ହର୍ମୁଜ ପ୍ରଣାଳୀ, ଲୋହିତ ସାଗର ଏବଂ ଆଡେନ ଗଲ୍ଫ ଅଞ୍ଚଳରେ ନିଜର ସାମରିକ ଯୁଦ୍ଧପୋତ ମୁତୟନ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଚଳାଇଛନ୍ତି।

ଫ୍ରାନ୍ସ ନିଜର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଆଣବିକ ଚାଳିତ ବିମାନବାହୀ ଯୁଦ୍ଧପୋତ ‘ଚାର୍ଲ୍ସ ଡି ଗଲ୍’ (Charles de Gaulle) କୁ ଏହି ଅଞ୍ଚଳକୁ ପଠାଇବା ପାଇଁ ଘୋଷଣା କରିବା ପରେ ପରିସ୍ଥିତି ଅଧିକ ଜଟିଳ ହୋଇଛି।

ଇରାନର କଡ଼ା ଚେତାବନୀ

ନାଟୋ ସହିତ ଜଡ଼ିତ ଦେଶଗୁଡ଼ିକର ଏହି ସାମରିକ ମୁତୟନକୁ ଇରାନ ତୀବ୍ର ବିରୋଧ କରିଛି। ଇରାନର ଉପବୈଦେଶିକ ମନ୍ତ୍ରୀ କାଜେମ ଗରିବାବାଦୀ ଚେତାବନୀ ଦେଇ କହିଛନ୍ତି ଯେ, “ବାହ୍ୟ ଶକ୍ତିଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱାରା ଜାହାଜ ଚଳାଚଳ ସୁରକ୍ଷା ବାହାନାରେ ଯୁଦ୍ଧପୋତ ମୁତୟନ କରିବା କେବଳ ଉତ୍ତେଜନାକୁ ବଢ଼ାଇବ ଏବଂ ଏହି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଜଳପଥର ଅଯଥା ସାମରସଜା କରିବ।” ସେ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି ଯେ ହରମୁଜ ପ୍ରଣାଳୀ ଉପରେ ଇରାନର ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱ ରହିଛି ଏବଂ ଆମେରିକାର ବେଆଇନ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପକୁ ସହଯୋଗ କରୁଥିବା ଯେକୌଣସି ବିଦେଶୀ ଯୁଦ୍ଧପୋତକୁ ଇରାନର ସେନା ତୁରନ୍ତ ଓ ଦୃଢ଼ ଜବାବ ଦେବ।

କାହିଁକି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ହର୍ମୁଜ ପ୍ରଣାଳୀ?

ହର୍ମୁଜ ପ୍ରଣାଳୀ ହେଉଛି ଓମାନ ଏବଂ ଇରାନ ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏକ ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ଜଳପଥ, ଯାହାର ସର୍ବନିମ୍ନ ଚଉଡ଼ା ମାତ୍ର ୩୩ ରୁ ୩୯ କିଲୋମିଟର। ଏହାର ରଣନୀତିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ରହିଛି।

ବିଶ୍ୱ ତୈଳ ପରିବହନ:ସାଧାରଣ ସ୍ଥିତିରେ ବିଶ୍ୱରେ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିବା ମୋଟ କ୍ରୁଡ୍ ଅଏଲ୍ (ଅଶୋଧିତ ତୈଳ)ର ପ୍ରାୟ ୨୦ ପ୍ରତିଶତ (ପ୍ରତିଦିନ ପ୍ରାୟ ୨୦ ମିଲିୟନ ବାରେଲ୍) ଏହି ମାର୍ଗ ଦେଇ ଗତି କରିଥାଏ। ଯାହା ବର୍ତ୍ତମାନ ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ହେବା ଯୋଗୁ ସାରା ବିଶ୍ୱରେ ଶକ୍ତି ସଂକଟ ଦେଖା ଦେଇଛି।

ଏସିଆ ଉପରେ ପ୍ରଭାବ: ଏହି ଜଳପଥ ଦେଇ ଯାଉଥିବା ୮୦ ପ୍ରତିଶତରୁ ଅଧିକ ତୈଳ ଏବଂ ଗ୍ୟାସ୍ ଏସିଆର ପ୍ରମୁଖ ଦେଶ ଯେପରିକି ଭାରତ, ଚୀନ, ଜାପାନ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ କୋରିଆକୁ ରପ୍ତାନୀ ହୋଇଥାଏ। ଭାରତ ନିଜର ଆବଶ୍ୟକ କରୁଥିବା ତୈଳର ପ୍ରାୟ ୬୦ ପ୍ରତିଶତ ଏହି ମାର୍ଗ ଦେଇ ଆଣିଥାଏ।

ଏଲଏନଜି (LNG)ସଂକଟ: ବିଶ୍ୱର ପ୍ରାୟ ୧୮ ପ୍ରତିଶତ ତରଳୀକୃତ ପ୍ରାକୃତିକ ଗ୍ୟାସ (LNG) ଏହି ମାର୍ଗ ଦେଇ ଯାଇଥାଏ, ଯେଉଁଥିରେ କତାରରୁ ଏସିଆ ଓ ୟୁରୋପକୁ ହେଉଥିବା ବହୁ ପରିମାଣର ଗ୍ୟାସ ରପ୍ତାନୀ ସାମିଲ ଅଛି।

ବାଣିଜ୍ୟିକ ଜାହାଜ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ ଓ ଅଚଳାବସ୍ଥା

ଗତ କିଛି ମାସ ମଧ୍ୟରେ ଆମେରିକା-ଇରାନ ମଧ୍ୟରେ ସାମରିକ ସଂଘର୍ଷ ବଢ଼ିବା ପରେ ଇରାନ ଏହି ପ୍ରଣାଳୀ ଦେଇ ଯାଉଥିବା ବାଣିଜ୍ୟିକ ଜାହାଜଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ କଟକଣା ଲଗାଇଛି। ଡ୍ରୋନ୍, ମିସାଇଲ୍ ଏବଂ ସମୁଦ୍ରରେ ମାଇନ୍ସ (Mines) ବିଛାଯିବା କାରଣରୁ ପ୍ରାୟ ୮ ରୁ ୧୦ଟି ବାଣିଜ୍ୟିକ ଜାହାଜ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି, ଯେଉଁଥିରେ କିଛି ଭାରତୀୟ ନାବିକ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାଣ ହରାଇଛନ୍ତି। ଏହାସହ ବ୍ୟାପକ ଭାବେ ଜିପିଏସ ଜାମିଂ (GPS Jamming) କରାଯାଉଥିବାରୁ ଜାହାଜ ଚଳାଚଳ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିପଦପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇପଡ଼ିଛି। ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସାମୁଦ୍ରିକ ସଂଗଠନ (IMO) ଅନୁଯାୟୀ, ବର୍ତ୍ତମାନ ହଜାର ହଜାର ଜାହାଜ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ନାବିକମାନେ ସୁରକ୍ଷିତ ସ୍ଥିତିକୁ ଅପେକ୍ଷା କରି ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଫସି ରହିଛନ୍ତି।

ବିକଳ୍ପ ମାର୍ଗର ଅଭାବ

ଏହି ସଂକଟରୁ ବର୍ତ୍ତିବା ପାଇଁ କେବଳ ସାଉଦି ଆରବ ଏବଂ ସଂଯୁକ୍ତ ଆରବ ଏମିରେଟ୍ସ (UAE) ପାଖରେ ପାଇପଲାଇନର ବିକଳ୍ପ ରହିଛି। କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କର ମିଳିତ କ୍ଷମତା ଦୈନିକ ମାତ୍ର ୩.୫ ମିଲିୟନ ବାରେଲ, ଯାହା ହରମୁଜ ପ୍ରଣାଳୀ ଦେଇ ଯାଉଥିବା ୨୦ ମିଲିୟନ ବାରେଲ ତୈଳର ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କରିବା ପାଇଁ ଆଦୌ ଯଥେଷ୍ଟ ନୁହେଁ।

ଭାରତର ଆଭିମୁଖ୍ୟ

ଏହି ସଂକଟକୁ ନେଇ ଭାରତ ମଧ୍ୟ ଚିନ୍ତା ପ୍ରକଟ କରିଛି। ଭାରତର ବୈଦେଶିକ ମନ୍ତ୍ରାଳୟ ପକ୍ଷରୁ କୁହାଯାଇଛି ଯେ, ବାଣିଜ୍ୟିକ ଜାହାଜଗୁଡ଼ିକର ସୁରକ୍ଷିତ ଯାତାୟାତ ଏବଂ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଜଳପଥର ସ୍ୱାଧୀନତା ବଜାୟ ରଖିବା ଜରୁରୀ। ଭାରତ କୂଟନୈତିକ ସ୍ତରରେ ଇରାନ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଆଞ୍ଚଳିକ ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ସହ ଯୋଗାଯୋଗରେ ରହି ନିଜର ଜାହାଜଗୁଡ଼ିକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବେ ପାର୍ କରାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି।

ସୌଜନ୍ୟ Prameya News7