ମୁମ୍ଵାଇ ୨୩।୦୪; ବଦ୍ରିନାଥ ଧାମକୁ ଭଗବାନ ନାରାୟଣଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ସ୍ଥାନ ଭାବରେ ପୂଜା କରାଯାଏ। ଏହା ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡର ଚାରୋଟି ‘ଧାମ’ (ତୀର୍ଥସ୍ଥଳ) ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ। ଏହି ମନ୍ଦିର ନିଜ ଭିତରେ ଏକ ଅନନ୍ୟ ରହସ୍ୟ ବଜାୟ ରଖିଛି। ଏପରି ଏକ ଆକର୍ଷଣୀୟ ତଥ୍ୟ ହେଉଛି ଯେ ପୂଜା ସମୟରେ ଶଙ୍ଖ ଫୁଙ୍କିବା ଏଠାରେ ନିଷେଧ। ଏହା ବିଶେଷ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ଯେ ଶଙ୍ଖ ହେଉଛି ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ ବସ୍ତୁ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ। ଏହା ସତ୍ତ୍ୱେ, ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ବଦ୍ରିନାଥ ଧାମରେ ଶଙ୍ଖ ଫୁଙ୍କି ପୂଜା କରାଯାଏ ନାହିଁ। ଆସନ୍ତୁ ଏହି ନିଷେଧ ପଛରେ ଥିବା ବୈଜ୍ଞାନିକ ଏବଂ ପୌରାଣିକ ବିଶ୍ୱାସକୁ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା।
ପୌରାଣିକ କାରଣ
ବଦ୍ରିନାଥ ଧାମ ଚାରିପାଖରେ ଥିବା ଅଞ୍ଚଳ ଅଳକାନନ୍ଦା ନଦୀ କୂଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏବଂ ଏହାକୁ ଭଗବାନ ନାରାୟଣଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ସ୍ଥାନ ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଏ। ଏକ ବିଶ୍ୱାସ ଅନୁସାରେ, ଯେତେବେଳେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ଏଠାରେ ତପସ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ଶଙ୍ଖର ଶବ୍ଦ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଧ୍ୟାନକୁ ବିଚଳିତ କରିପାରେ। ଫଳସ୍ୱରୂପ, ଏହି ସ୍ଥାନକୁ “ନୀରବ କ୍ଷେତ୍ର” ଭାବରେ ନାମିତ କରାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ଶଙ୍ଖ ଫୁଙ୍କିବା ଏଠାରେ କଡ଼ା ନିଷେଧ ଥିଲା।
ନାଗ ରାଜବଂଶ ସହିତ ଜଡିତ
ଅନ୍ୟ ଏକ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ଅନୁସାରେ, ବଦ୍ରିନାଥ ଧାମ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳକୁ ନାଗ (ସର୍ପ ଦେବତା)ଙ୍କ ବାସସ୍ଥାନ ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ। ଶଙ୍ଖର ଶବ୍ଦ ନାଗାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଃଖଦାୟକ ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଏ। କୁହାଯାଏ ଯେ ଶଙ୍ଖ ଫୁଙ୍କିବା ନାଗାମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରିପାରେ। ସମ୍ଭାବ୍ୟ ପ୍ରାକୃତିକ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ କିମ୍ବା ଅଞ୍ଚଳ ମଧ୍ୟରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ। ଏହି କାରଣରୁ, ଏଠାରେ ଶଙ୍ଖ ଫୁଙ୍କିବା ଉପରେ ନିଷେଧ ଅଛି।
ବୈଜ୍ଞାନିକ ଯୁକ୍ତି
ବଦ୍ରିନାଥରେ କାହିଁକି ଶଙ୍ଖ ଫୁଙ୍କାଯାଏ ନାହିଁ ତାହା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରୁଥିବା ବୈଜ୍ଞାନିକ ଯୁକ୍ତି ମଧ୍ୟ ଅଛି। ଶୀତ ଋତୁରେ, ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ପ୍ରବଳ ତୁଷାରପାତ ହୁଏ। ଏହି ପରିସ୍ଥିତିରେ, ଯଦି ଏକ ଶଙ୍ଖ ଫୁଙ୍କାଯାଏ, ତେବେ ଏହାର ଶବ୍ଦ ତରଙ୍ଗ ଆଖପାଖର ପର୍ବତଗୁଡ଼ିକ ବିରୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ ହେବ। ଏହା ଏକ ଦୃଢ଼ ପ୍ରତିଧ୍ୱନି ପ୍ରଭାବ ସୃଷ୍ଟି କରେ। ଏପରି ପ୍ରତିଧ୍ୱନି ତୁଷାର ଏବଂ ବରଫରେ ଫାଟ କିମ୍ବା ଫାଟ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ। ଏହା ବ୍ୟତୀତ, ଏହା ତୁଷାରଝଡ଼ କିମ୍ବା ହିମସ୍ଖଳନର ଆଶଙ୍କାକୁ ଯଥେଷ୍ଟ ବୃଦ୍ଧି କରେ।
ଧାର୍ମିକ ବିଶ୍ୱାସ
ଏହି କାହାଣୀର ଉଲ୍ଲେଖ ଶାସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକରେ ମିଳିପାରିବ। କୁହାଯାଏ ଯେ, ଥରେ ଦେବୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ବଦ୍ରିନାଥର ତୁଳସୀ ଭବନ (ତୁଳସୀ ଅଭୟାରଣ୍ୟ) ମଧ୍ୟରେ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲେ। ସେହି ସମୟରେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ଶଙ୍ଖଚୂର୍ଣ୍ଣ ନାମକ ଏକ ରାକ୍ଷସକୁ ବଧ କରିଥିଲେ। ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମରେ, ବିଜୟର ଉତ୍ସବ ପାଳନ କରିବା ପାଇଁ ଶଙ୍ଖ ଫୁଙ୍କିବା ପ୍ରଥା ଅଛି। କିନ୍ତୁ, ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ଦେବୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ଧ୍ୟାନକୁ ବିଚଳିତ କରିବାକୁ ଚାହୁଁ ନଥିଲେ, ତେଣୁ ସେ ଶଙ୍ଖ ଫୁଙ୍କିବାରୁ ନିବୃତ୍ତ ରହିଥିଲେ।
ଏକ ପୌରାଣିକ କାହାଣୀ
ଋଷି ଅଗସ୍ତ୍ୟ କେଦାରନାଥରେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ବଧ କରିବାରେ ନିୟୋଜିତ ଥିଲେ। ଏହି ଅଭିଯାନ ସମୟରେ, ଦୁଇ ରାକ୍ଷସ – ଅତାପି ଏବଂ ବାତାପି – ଘଟଣାସ୍ଥଳରୁ ପଳାଇ ଯାଇଥିଲେ। ନିଜ ଜୀବନ ବଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ, ଅତାପି ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିଲେ, ଯେତେବେଳେ ବାତାପି ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଶଙ୍ଖରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିଲେ, ଏବଂ ସେଥିରେ ନିଜକୁ ଲୁଚାଇ ରଖିଥିଲେ। ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ ଯେ ଯଦି ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ କେହି ଶଙ୍ଖ ଫୁଙ୍କିଥାନ୍ତେ, ତେବେ ରାକ୍ଷସ ସେଥିରୁ ବାହାରି ପଳାଇ ଯାଇଥାନ୍ତା। ଏହି କାରଣରୁ ବଦ୍ରିନାଥରେ ଶଙ୍ଖ ଫୁଙ୍କାଯାଏ ନାହିଁ।
ସୌଜନ୍ୟ Prameya News7
